Jak załatwić formalności spadkowe ? Czy trzeba składać oświadczenie o przyjęciu spadku?
Ustawodawca daje nam do wyboru dwie możliwości jeśli chodzi o przyjęcie spadku bądź odrzucenie spadku, udanie się do sądu lub do notariusza. Nie ma co prawda obowiązku podejmowania jakichkolwiek kroków prawych po śmierci bliskiej osoby, jednak zazwyczaj zostawia ona jakiś majątek, którym spadkobiercy chcieliby swobodnie rozporządzać lub też pozostawia długi, których spadkobiercy chcieliby uniknąć. Brak jakiejkolwiek aktywności może skutkować obciążeniem także długami spadkowymi. Zatem, postępowanie spadkowe to coś, czego jako spadkobiercy nie powinniśmy unikać, zwłaszcza jeśli zrzeczenie się spadku jest naszym celem.
Postępowanie spadkowe – pierwsze formalności.
Pierwszym działaniem, które należy podjąć aby otrzymać zostać uznanym za spadkobiercę jest uzyskanie oficjalnego potwierdzenia że jest się spadkobiercą. Można zrobić to na dwa sposoby:
- złożyć do sądu wniosek o stwierdzenie nabycia spadku
- udać się do notariusza aby potwierdzić dziedziczenie
Obie ścieżki mają zastosowanie w przypadku dziedziczenia według testamentu jak i ustawy. Przeprowadzenie tych postępowań nie jest trudne, o ile nie ma sporu między spadkobiercami.
W niektórych sytuacjach należy podjąć też inne działania przed sądem, to jest złożyć wniosek o zabezpieczenie spadku i o dokonanie spisu inwentarza. Należy to zrobić zawsze, gdy istnieje obawa że przedmioty i nieruchomości należące do spadku mogą zostać zniszczone, uszkodzone czy utracone. Wniosek do sądu może złożyć osoba, która uprawdopodobni, że należy do grona spadkobierców lub jest uprawniona do zachowku, ale też osoba która była wierzycielem zmarłego. Zabezpieczenie polega na:
- spisaniu majątku
- oddaniu przedmiotów do depozytu
- ustanowieniu zarządu tymczasowego
Jak uniknąć przejęcia długów? Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Oświadczenie o odrzuceniu spadku.
Za długi spadkowe spadkobiercy odpowiadają w stosownie do udziału w spadku.
Aby uniknąć przyjęcia spadku, który będzie głównie długiem, należy przyjąć spadek z tzw. dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to, ze spadkobierca przyjmujący spadek będzie odpowiadał za ewentualne długi spadkowe tylko do wysokości przyjętego spadku. Spadkobierca może także złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku (o tym poniżej).
Skąd jednak mieć pewność co należy do spadku i jakie długi miał spadkodawca ? Z pomocą przychodzi ustawodawca wprowadzając wspomnianą wyżej możliwość, tj. złożenia wniosku o dokonanie spisu inwentarza. Wniosek można złożyć do sądu lub komornika i to przed podjęciem decyzji o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Należy dopilnować terminu – wniosek trzeba bowiem złożyć do 6 miesięcy od momentu w którym uzyskaliśmy wiadomość o fakcie bycia spadkobiercą (śmierci spadkodawcy lub ogłoszenia testamentu). Brak złożenia jakiegokolwiek oświadczenia oznacza proste przyjęcie spadku.
Co to jest proste przyjęcie spadku ?
Jest to przyjęcie spadku w całości, to znaczy wraz z długami, za które spadkodawca będzie odpowiadał w pełnej wysokości i to całym swoim majątkiem.
Formalności w sądzie.
Wniosek o nabycie spadku może złożyć każdy ze spadkobierców lub osoba która ma w tym interes prawny (np. wierzyciel spadkodawcy).
Wystarczy, że wniosek złoży jeden ze spadkobierców, a reszta i tak stanie się uczestnikami postępowania. Wniosek składa się w sądzie rejonowym, właściwym według miejsca ostatniego zamieszkania spadkodawcy. Osoba, która składa wniosek powinna wskazać spadkobierców. Do wniosku należy dołączyć odpowiednie akty potwierdzające stopień pokrewieństwa spadkobierców. Osoba występująca do sądu z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku ma prawo zwrócić się do gminy o udostępnienie danych osobowych ewentualnych spadkobierców.
Sąd po zbadaniu materiału dowodowego i przeprowadzeniu rozprawy (obecność uczestników nie jest obowiązkowa) wyda postanowienie o nabyciu spadku, a następnie dopiero przystąpi do rozpoznania sprawy o dział spadku. Warto pamiętać, że sąd wyda postanowienie o nabyciu spadku dopiero po upłynięciu 6 miesięcy od śmierci spadkodawcy, chyba że wszyscy spadkobiercy złożyli oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.
Jak odrzucić spadek ?
Odrzucenie spadku ma taki skutek, jakby spadkodawca nie dożył otwarcia spadku. Natomiast, w jego miejsce wchodzą jego zstępni lub pozostali spadkobiercy. Jeżeli zstępni osoby, która odrzuciła spadek, są małoletni, przyjmują one spadek z dobrodziejstwem inwentarza (czyli do wartości spadku, nie obciążając się długami przewyższającymi jego wartość).
Oświadczenie o odrzuceniu spadku można złożyć przed sądem właściwym do stwierdzenia nabycia spadku, nawet na rozprawie (czyli sądem ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy) lub też przed notariuszem ustnie lub z podpisem poświadczonym (tutaj już dowolnym miejscu kraju). U notariusza uda się załatwić wszystkie formalności, łącznie z działem spadku, jeśli stawią się u niego wszyscy spadkobiercy i złożą zgodne żądania co do spadku. Wyjątkiem jest sytuacja dziedziczenia nieruchomości położonej za granicą lub też dziedziczenie według testamentu ustnego.
Koszty postępowania spadkowego w sądzie i u notariusza.
Opłata sądowa od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku – 50 zł
Opłata sądowa od zabezpieczenia spadku – 50 zł
Opłata sądowa od sporządzenia wniosku o spis inwentarza – 50 zł
Opłata za sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia przez notariusza – 50 zł (+VAT)
Opłata za sporządzenie protokołu dziedziczenia – 100 zł (+ VAT)
Opłata za sporządzenie protokołu otwarcia i ogłoszenia testamentu – 50 zł (+VAT)
